Bizler her zaman Kur’an anlayarak okuyup, zerinde dnmeliyiz diyor ve buna ok nem veriyoruz. Fakat elimizdeki Kur’an tercmeleri bazen, ne yazk ki bizleri phede brakp, tedirgin edebiliyor. nk bir kelimeye yle anlamlar veriliyor ki, acaba hangisi doru, hangisi yanl konusunda arada kalyoruz.

Bu konuya bir rnek vermek istiyorum. Bakara suresi 184. ayetinde geen bir kelimeye, farkl anlamlar vererek, bakn ayette verilen mana naslda deiiyor. nce Diyanetin mealini yazalm, daha sonrada farkl anlamlar veren cmleleri karlatralm.

Bakara 184: Oru, sayl gnlerdedir. Sizden kim hasta, ya da yolculukta olursa, tutamad gnler saysnca baka gnlerde tutar. ORUCA GC YETMEYENLER SE, BR YOKSUL DOYUMU FDYE VERR. Bununla birlikte, gnlden kim bir iyilik yaparsa (mesela fidyeyi fazla verirse) o kendisi iin daha hayrldr. Eer bilirseniz oru tutmanz sizin iin daha hayrldr.

Yukardaki ayette oruca gc yetmeyenler, bir yoksulu doyumu fidye versin diye evrilmi. Ayn cmleyi, bir baka mealden aldmzda, anlamnn tamamen deitiini gryoruz.

(ORUCA GC YETENLERE BR MUHTACI DOYURARAK FDYE VERMEK, BR YKMLLKTR.)

Ne kadar ilgin, nk anlam dier tercmenin tamamen tersi. Siz olsanz tedirgin olmaz msnz? Elbette olursunuz. Konuyu anlamamza yardmc olmas iin, daha farkl tercmeden de, ayn cmleyi yazmak istiyorum.

(Ona dayanp kalacaklar zerine de fidye.)

(Oruca (g) dayananlarn fidye vermesi, bir yoksulu doyurmas lazmdr.)

(Oruca zor dayanabilenlerin zerinde bir yoksulu doyuracak kadar fidye.)

Kur’an tercme edenlerin, farkllklarn grdk. Peki, bu durumda bizlere den hibir ey yok mu? Elbette var, nk elimizde yle bir kitap, yle bir rehber var ki, istedikleri kadar hatal eviri yapsnlar, yeter ki ondan istifade etmesini bilelim. Allah dier ayetlerinde syledii gibi dnene, akln kullanana Kur’an da verdii her konudan deiik rneklerle, Kur’an btnlnde doru cevab bulmamza yardm ediyor, krler olsun.

Gelin bizde birlikte yle yapalm. Kur’an btnlnde dnelim ve Rabbin verdii rneklerden yararlanp, doru cevab arayalm.

Biran yle dnelim. Bu ayette Allah, Gc yetenlere yani orucu tutmaya gc yetenlere fidye(fitre) vermesi gerektiini sylediini varsayalm. Eer byle dnrsek, hemen aklmza bir soru gelecek. Bu durumda gc yetmeyen hi oru tutacak durumu olmayan, srekli sorunu olan kiiler ne yapacak bu durumda? nk bu byk bir soru? yle diyebilir miyiz? Allah bu konuda bir hkm vermemitir, onun iin tutamayan zaten tutamaz, herhangi bir fidyesi de yoktur. Geici hasta olan yolcu olan sonra orucunu tutar, Allah bu aklamann dnda baka bir aklama yapmamtr demek, bizi doru sonuca ulatrr m? Ya da oru tutabilen ama fidye vermeye gc yetmeyen varsa, durumu ne olacak?

Hastalndan ya da yallndan dolay, hi oru tutamayacak kiiler, sorusunun cevabn nasl alacaklar? AYET BU EKLDE ANLARSAK, BU SORUYA CEVAP ORTADAN KALKIYOR. Siz olsanz ve bu soruya cevap alamasanz, tedirgin olmaz msnz? Dnn ltfen, ORU TUTABLECEK GTE OLANLARA FDYE OLARAK FAKR DOYURMA GREV DE VERLECEK, AMA H TUTAMAYACAK DURUMDA OLANLARA, HBR FDYE YOK, ylemi dostlar? Kur’an byle bir soruyu, asla cevapsz brakmaz.

imdide ayette geen fidye kelimesinden yola kalm. Fidye nedir? Gnmzde de kullanlan bir szcktr. BR EYN KARILIINDA VERLEN, TAKAS, KURTULMALIK ANLAMIN DA GEER. Szlkte geen bir baka anlam da, Kur’an n herhangi bir farzndan birini yerine getirmeye gc olmayan bir kimsenin, Cenb- Hak'tan zr dilemek kast ile verdii para veya sadakadr diye geer.

Bu durumda hem oru tutup, hem fidye vermek kelimenin anlamna ters dyor. Demek ki yaplamayan bir grev var ki ortada, o grevden kurtulmalk olarak, bir diyet deniyor olmal. Yoksa fidye kelimesi kullanlmazd. Bu durumda oru tutamayan, gc nispetinde bir fakiri doyuracak, hayrda bulunacak anlam kyor ayetten.

imdide Allah, fidye szcn zelikle nerelerde Kur’an da kullanm ona bakalm, konuyu doru anlamak iin. Bakara 85. ayetinde, esirleri fidye verip kurtarlmasndan bahseder. Bakara 196. ayetinde, hac konusunda yapamadmz bir emrin karl olarak, Kbe ye bir ey balayp, fidye olarak verilmesini emreder. Yine Zmer suresi 47. ayette iman etmeyenlerden bahsederek Allah, yeryznn tamam kendilerinin olsa, azabn ktlnden kurtulmak iin fidye olarak verirlerdi diye aklama yapar bizlere. Kur’an a baktmzda fidye kelimesi ok geer, fakat anlamn tamam, BR EYE KARILIK ANLAMINDA KULLANILMITIR.

imdi gelelim Bakara 184. ayette geen kelimeye. Eer burada anlatlmak istenen, oruca gc yetenler yani tutabilecek olanlar ise, devamnda bir farz emri yerine getirenin, ayrca fidye vermesi Kur’an btnlne uymuyor. Yok, eer gc yetmeyenler, yani orucu tutamayacak durumda olanlar anlamn verirsek, ite o zaman devamndaki fidye szc yerini bulacaktr. nk yerine getirilmeyen bir farz grev var, mutlaka bunun da bir fidyesi, karl olmas normaldir.

Peki, bu kelimeye neden bu derece farkl anlamlar verilmi ve yanl anlalm? Yukarda da sizlere rnek verdiim, bir eviri zerinde biraz dnelim.

(Ona dayanp kalacaklar zerine de fidye.)

Trkede de olduu gibi, her dilde baz kelimeler vardr, bir birinin ztt anlamlarn tar, fakat cmle iinde kullanldnda, gerek anlam hemen anlalr. rnek vermek istiyorum.

Kimseye dayanmadan dimdik ayakta kaldm.

Ona dayanmasam yklp yere ylacaktm.

Dayanmak kelimesi iki zt anlamlarda, bakn anlam nasl deiiyor. te kelime olarak tercme edildiinde, ONA DAYANIP KALMAK, benim verdiim rnekte olduu gibi, zt anlamndadr. ORUCA G YETREMEMEK, ZORLANMAK, YASLANMAK ANLAMINDA KULLANILMITIR K ALLAH, BU DURUMDA OLANLAR FDYE VERSN KOLAYLIINI GETRMTR.

yle bir soru aklnza gelebilir. Orucu tutamayacak durumda olup da, fidye verecek, fakiri doyuracak gc olmayanlar ne yapmal? Ayetin devamna baktmzda, bu sorumuzun da cevabn buluyoruz.

Yazmn banda, Diyanetin yeni mealinden verdiim rnekte ne diyordu?

(Bununla birlikte, gnlden KM BR YLK YAPARSA (mesela fidyeyi fazla verirse) o kendisi iin daha hayrldr.)

Parantez iine yazlan, mesela fidyeyi fazla verirse ibaresi, bana gre ayetin manasn daraltyor, almamz gereken bilginin stn rtyor. Dikkat ederseniz ayette byle bir aklama yok. Ayeti tercme edenin, kendi anlad yazlm. Ayn ayetin bu blmne, Diyanetin eski mealine bakalm.

(Oruca dayanamayanlar, bir dkn doyuracak kadar fidye verir. Kim gnlden iyilik yaparsa o iyilik kendisinedir.)

Buradan da anlyoruz ki, maddi gc olmayanlar elinden gelen iyilii, yardm ihtiyac olana yapmakla da, bu fidyeydi demi olabiliyor.

Ne yazk ki bu ayet, bu derece farkl anlald iin, oru tutanlarn ayrca Fidye (fitre) vermesi gerektii, topluma retilmitir. Hlbuki Fidye(fitre) oru tutamayanlarn zerine farzdr.

Elbette hayr yapmann, hibir sakncas yoktur. Kur’an da yardmlama, gc olmayana yardm zendirilmitir. Ama bizlerin yapmas gereken, Allah n ayetlerini doru anlamak olmaldr. Kur’an zekt vermeyi, yoksula kar efkatli olmay bizlere emreder. Hatta onlara kar yapacamz yardm, infak etmeyi kendisine bor vermek anlamnda kullanarak, bizleri tevik eder.

Ben Kur’an btnlnde, Rabbin verdii rneklerden yola karak, bu dncelere ulatm. Bu yazdklarm benim Rabbin rehberinden anladklarmdr, yalnz beni balar. Bizlere den, yine Allah n syledii gibi, ayetler zerinde dnp, aklmz kullanmak olmaldr. Her beer kendi imtihanndan sorumludur. mtihan olduumuz kitabnda, Kur’an olduunu ltfen unutmayalm.

Sayglarmla Haluk GMTABAK