3 sonutan 1 ile 3 aras

Konu: Allah’ Tanmak

  1. #1
    Muhammed AskSairi - ait Kullanc Resmi (Avatar)
    yelik tarihi
    Jul 2006
    Yer
    Hollanda
    Mesajlar
    2.607
    ALLAH cc raz olsun / Teekkrler
    347
    208 Konusuna 236 Teekkr Alm
    Tecrbe Puan
    10

    Standart Allah’ Tanmak

    Allah’ Tanmak

    Ahlaki ve deersel konular alannda yer alan insann ihtiyari sfat ve fiillerinin ilintilerindeki mevzular baz alnacak blme ayrlabileceklerini, bunlarn ilkinin Allah ile ilgili, ikincisinin bizzat insann kendisiyle ilgili ve ncsnn de Allah’n yaratklaryla ilgili eylerle balantl olduunu daha nce sylemitik.
    Birinci blmden, burada Yce Allah ile ilgili olarak belirtilen insann ilk nefsani fiili imandr. Daha nce imann dier fiillerin ve ahlaki sfatlarn deer kk sayldn belirtmitir. Ayn ekilde imann hakikatinin bir eit ihtiyar nefsani fiil olmas hasebiyle ahlak alannda ve ahlaki bahisler arasnda yer aldn sylemitik. Ayrca insan nefsinde imann tahakkuk etmesi iin imana konu olan eyin tannmasnn gerekli bir art olduunu ve bilginin de genellikle ihtiyar yollardan hasl olmas nedeniyle ahlaki deerli fiiller kategorisinden saylabileceini anlatmtk. Bundan dolay, netice alyoruz ki Allah, peygamberlerin gnderilmesi kitaplarn yollanmas, harolma ve hesap gibi imana konu olan unsurlara ynelik bilgi elde etmek, nefiste imann olumas iin gerekli bir arttr. Nitekim iman da dier ahlaki deerlerin gerekli art, kk ve esasdr.

    Bundan dolay, hepsinden nce dier konularn ekseni olan yce Allah’a ynelik bilgi ve marifet elde etmek hususunda aratrma ve incelemede bulunmal ve de bu alanda aadaki sorular gibi sorulabilecek sorulara yant vermeliyiz. Allah’ tanmadan maksat nedir? Allah’ tanmak nasl hasl olmaktadr? Bu tanmann deeri nedir? Bunun zorluk ve engelleri nelerdir? Her eyin nem ve deer derecesini ve bu cmleden olmak zere bu ilmi belirtmek onu elde etme yolunu aklama ve onu korumann ynetimini engeller ve olumsuzluklar inceleyerek bakalarnn faydasna sunmak ahlakn ve ahlak bilgisinin grevidir.
    Allah’ Tanmak Nedir?

    nsann Allah’ tanmas huzuri tanma ve husuli tanma olmak zere iki eittir. nsann Allah’a ynelik huzuri tanmas da iki genel ekle ayrlmaktadr. Birincisi, ftri derk veya ftri olarak Allah’ tanmadan ibarettir. Bu balk altnda daha nce incelemede bulunmu ayeti ve ftrat ayetinin belirtilen ftri olarak Allah’n tanmaya ve zayf ve yar bilinli huzuri derke iaret ettiini slyemitir. Huzuri ilmin ftri ekli kazanlacak/elde edilecek trden deildir ve insann ihtiyar ve iradesi kapsamnn dndadr. Dolaysyla doal olarak ahlak ilmi sahasnda yer almamaktadr. Ftri derk, insanlarn ounda salt yeri ve potansiyelden ibarettir; ona sahip olan kimse, kendi abasyla onu yeniden eyleme ve mphem halden bilinli huzuri derk merhalesine ulatrabilir.
    kinci tr huzuri ilim ise insann kendi aktivitesiyle ona nail olduu ve tekaml merhalelerini kat ettikten sonra bu ak ve bilinli huzuri ilmin feyzin kayna tarafndan kendisine verilme liyakatine erdii ilimdir. Bu huzuri ilim de aamaldr ve bir takm merhalelere sahiptir. Onun en son merhalesi, yaratln nihai hedefi ve insani kemalin en yce gayesidir. Gerekte insann yaratl nedeni de bu noktaya ulamaktadr. Bundan dolay, ahlaki faaliyetler de kendi alannda bu hedefe kilitlenmeli ve insani kemalin bu noktasna ulama yolunda yer almaldr. Kur’an ayetleri ve hadisler de grme, uhud ve bakma gibi muhtelif tabirlerle bu hakikate iaret etmekte ve Allah’n evliyalarnn dier alemde ona nail olacaklarna delalat etmektedir. Gerekte ona nail olmakla onlar, ebedi saadeti elde etmilerdir. Nitekim ayette yle buyruluyor:
    “O gn bir takm yzler Rablerine bakp parlayacaktr.”[1]
    Ve yle buyruluyor:

    “Bylece biz, kesin iman edenlerden olmas iin brahim'e gklerin ve yerin melektunu gsteriyorduk.”[2]
    Tabii olarak bu nihai merhale ve huzuri ak derk de insann insiyatifinde deildir ve bu, yce Allah’n ltuf ve balanmasyla ihlasl kullara ve liyakatli insanlara verdii bir eydir. Elbette bu makama ulamann ve bu kemalin verilmesinin nclleri bizim inisitayifimizde olacaktr. Bu huzuri derk ve insani aknla ulamak, insann ihtiyari fiillerinin neticesidir ki doru bir tarzda ynlendirildii taktirde oraya ulalm olacaktr. Gerekte bu kemalin verilmesi ihtiyari fiillerimizin bir blmnn dldr; iler doru ve uygun bir ekilde yapldndan bu dl tam ve kamil olarak dier alemde insana verilmektedir. Geri bu huzuri derkin daha dk bir mertebesi, hal ve meleke suretinde bazen bu dnyada Allah’n evliyalar iin vcuda gelebilir.
    Bu yazda, marifet ve Allah’ tanma konusunda mphem ftri idrak ve ak huzuri idrak olmak zere yukarda belirtilen iki huzuri idrakten hibirinin bahsimize konu olmayacana dikkat etmeliyiz. nk iki huzuri idrakten hibirinin inisiyatifimizde olmadn, birincisinden ibaret olan ftri huzuri idrakin temelde kazanlacak/elde edilecek trden olmadn, ikincisinin ise her ne kadar kazanlacak/elde edebilecek trden olmasna karn direkt olarak irademizin muhatab olmadn ve nclsz gereklemediini ancak ihtiyar davranlar iin en yce hedef sfatyla sz konusu olacan sylemitik.
    Bundan dolay, bu yazyla uygunluk arz eden ve bahsimizin konusu olabilecek mevzu iki husustan ibarettir. Birincisi, yce Allah’a ve O’nun sfat ve fiillerine ynelik elde edebileceimiz, husuli, kantsal ve tahlilsel akli idraklardr.
    kincisi ise, insann nihai kemal merhalesi ve bilinli huzuri idrake yaknlamasnda etkili olabilecek erdemli ihtiyari fiiller trdr.
    Bu esas uyarnca yle sylenebilir: Burada bahsimize konu olan husus, Kur’an- Kerim’de ve masumlarn hadislerinde yer alan, akl araclyla ispat edilebilen ve tannabilen genel anlamyla Yce Allah’n varl esasn, tevhit sfatn ve dier ilahi isim, sfat ve fiilleri tastik etmeden ibaret olan husuli Allah’ tanma mevzusudur. Bu her eyi iermektedir; yle ki ilahi fiiller kategorisinde saylan Peygamberler vastasyla gerekleen hidayet ve ahiret alemindeki hesap, dl ve cezay dahi kapsamaktadr. Btn bunlar Allah’ tanma konusunda yer almaktadr.
    Allah’ Tanmann Deeri

    imdi bu ahlaki bahiste bizim hedefimiz Allah’ tanmay bu muhteva ile ve bu kapsamda ele almamzdr. Bizim sorumuz ise udur: Allah’ tanma ahlak perspektifinde nasl bir deere sahiptir?
    Bu soruyu yle yantlyoruz: Btn ahlaki deerlerin kk, Allah’a imandr. slam asndan bir i iman drtsyle gereklemeyene dek deerli saylmayacaktr. man ise bilgi ve tanmaya dayaldr. yle ki bilginin eksiklik ve okluu doal bir ekilde imann eksiklik ve okluunda etkili olmaktadr. Her ne kadar da insann bilgisi nitelikli ve derin olursa, iman da o oranda nitelikli ve derin olur. Bu iki ncln tabii neticesi, imann konusuna ynelik bilgi ve tanma, ahlaki deerlerin kk ve usulleri zmresinden saylmasdr. mann az ve ok dozaja sahip mertebeli bir hakikat olmas, nitelii ve gc fazla olmas orannda insan daha fazla bir hareket ve abaya, daha disiplinli davransal bir dzene sevketmesi ve neticede insann ebedi kurtulu, felah ve saadetiyle ilgili olarak yce deerler yaratmas gibi bilgi ve tanma da bu lde azlk ve okluu olan bir dozaja sahiptir. Gl olduu oranda iman etkileme yoluyla, daha yce bir deer yaratr ve insann ebedi saadetine ulamasnda ve de hayatndaki en temel deer ve kemale varmasnda derin bir etki oluturur. zetle daha yce bir saadete ermek iin insann imann daha bir glendirmesi gereklidir ve imann daha ok takviye edilmesi iin de edebildiince kendi bilgi ve tanmasn artrmaldr. Elbette bu, dier artlarn yanndaki gerekli bir arttan ibarettir.
    Allah’ Tanma ve man likisi

    Bir takm mefhumlar, zihni analiz ve tahlil ve akli kantlar kullanma yoluyla hasl olan husuli Allah’ tanmann bilimsel, felsefi ve kelami bir ekilde ne srlen Allah’ tanmayla ilgili konular dzlemindeki nermeler btnnden ibaret olduu sylenebilir. Bu rmeler, tarif edilmesi gereken zne ve yklemlere sahiptir. Ayn ekilde kant getirmeyle insann teyit ve tasdikini alabilecek isnatlar bulunmaktadr. Yani bir matematik problemi hakknda dnp onun zmn bulmamz gibi. Allah’ tanmayla ilgili konu ve sorular hakknda da ayn ekilde dnmeli ve dnce gcyle o sorular yantlamaya ve onun kr dmlerini zmeye koyulmalyz. Geri baka bir adan Allah’ tanma konusu ile saysal bilimler fark etmektedir. nk saysal bilimlerin insan hareket ve davranlarnda, onun insani ve ahlaki tekaml srecinde bir fonksiyonu bulunmamakta ve bir ok yerde unutulmaya maruz kalmaktadr. Elbette i ve meslek asndan gnlk bu bilimle temas halinde olan bir kimse bunun istisnasdr. rnein genellikle ii gc matematikle megul olmak olan bir mhendis veya bir muhasebeci, pratikte ve sahip olduklar i ve meslek gereince her gn zorunlu olarak matematik kaidelerini ve saysal formlleri kullanacaklardr. Neticede bu bilim onlarda canl ve aktif halde olacaktr. Oysa ou saysal problemleri halletmi ve onlar zmeye gc olan fertlerin bir ounun hayatlarnda saysal bilimlerin nemli bir rol olmasndan tr genellikle ona srt evirmektedirler.
    Allah’ tanma konusu, bizim ahlaki, insani ve manevi geliimimizde etkili olan bir ilimdir. Ama onu fazla kullanma ve nemsemenin kendisinin canl etkili ve aktif olmasndaki tesiri, tpk saysal bilimler ve matematik gibidir. Eer biz Allah’ tanmakla ilgili felsefi, kelami nermeleri ve onun kantlarn bir defa okur, grr ve hatta iyi anlarsak ve gerekte kesin deliller yoluyla Allah’n varl bize aka ispatlanrsa ama onu zihinde arivledikten sonra pratikte ondan gaflet edersek gerekte, ilahi konular halletmiizdir. Lakin bu bilgi canl deildir, hayat ve tekamlmzde gz alc bir etki oluturmaktan yoksundur. Eer gnlk ve tekrar ederek ona ynelir ve uygun frsatlarda ona mracaat edip o bilgileri kendi bilinli zihnimizde hazr hale getirmeye alrsak, doal olarak bu durumda Allah’ tanma bizde canl ve aktif olacaktr. Pratik hayatmz, davransal dzenimiz, manevi ve ahlaki tekamlmz ve insani yceliimizde rol ifa edecektir. Gnlk i ve abalarmza cihet verecektir. Bu Kur’an’n zerinde srar ettii Allah’ tanmadr:
    “Mminler saadete ermilerdir. Onlar namazda huu iindedirler. Onlar bo eylerden yz evirirler. Onlar zekatlarn verirler. Ve onlar rzlarn korurlar.”[3]
    Kur’an’da olduka gze arpan bu gibi ayetler gerekte Allah’ tanmann canl ve aktif bir halde olmasndan kaynaklanan imann canl olmas ve pratik etkisi zerinde srarla durmaktadr.
    Bundan dolay, bilgi ve tanma iki a ve kanaldan insann tekamlnde etki brakabilir: Birincisi, nitelik cihetindendir; yani insann bilgisi ne kadar daha kesin, salam, aydn olur ve kuku sarslma, phe ve mphemlikten yoksun olursa ve deyim yerindeyse yakin mertebesine ular ve yakin mertebesi artarsa, bu oranda daha gl bir imana, yce bir inanca ve daha geni ve derin pratik bir balla sahip olacaktr.
    kincisi ise undan ibarettir. nsan elde ettii bilgiye ynelik edebildiince nem vermeli, defalarca ona mracaat etmeli ve kendi pratik ve gnlk hayatnda onun etkili olmasna almaldr. Byle olduu taktirde tabii bir ekilde byle bir bilgi unutulmaya yz tutmayacak ve iimizde canl, aktif ve etkili bir iman muhafaza edecektir. Bundan dolay, bilginin mertebeleri ve ona ynelmenin tekrar edilmesinin imann geliimi, salamlamas, kalcl, mr ve grkemi hususlarnda bir ok etkisi olacaktr. te tam burada Kur’an’n neden zellikle ilim ve marifetin faziletine vurguda bulunduunu anlyoruz. Zira ilmin fazileti hakknda gelen ayetlerle ilgili olarak aka denebilir ki onun en kamil ve ak reel rnei Allah’n zatna, fiillerine ve sfatlarna ynelik olandr. Bu bilgi, kesinlikle mutlak ayetlerdeki ilmin reel rneklerindendir. Ayrca sadece bu eit ilmin kastedildii ayetlerde mevcuttur. Onun fazilet ls ve stnlk kriterlerinin de imana ve o kanaldan insann davranlarna, hareket biimine dnyevi ve ebedi saadetine brakt etki ve insann maddi, manevi, ferdi ve toplumsal ideal ve doru hayat ve yaamna kaynaklk etmesidir. Yce Allah bu hususta yle buyuruyour:
    “Ey inananlar! Allah ve Peygamber, sizi, hayat verecek eye ard zaman icabet edin”[4]
    Allah’ Tanmann Yolu

    imdi Allah’ tanmann mefhumu, onun iman ile ilikisi ve tad yce deer akla kavutuktan sonra u soru sorulmaktadr: nsan nasl Allah’ tanmaya ve bu deerli bilgiye ulaabilir?
    Bu soruya yant baznda bilimsel nermelerin iki trl olduunu sylyoruz: Bir grup nermeler apaktr; salt bu nermelerin zne, yklem ve irtibatn tasavvur etmek, insann onu tasdik etmesi iin yeterlidir. Ama bir nerme apak olmad, dnmeye ve tahlile ihtiya duyduu zaman, belirtilen tasavvurlar tek bana insann tastiklemesine kaynaklk edemezler. Byle bir durumda tasdik etmeyi gerekletirmenin mantkl yolu, nermenin zne, yklem ve irtibatnn tasavvur edilmesinin yannda onun ispat edilmesi iin kant getirmemizdir. Elbette bizim iin bilgi elde etmenin yolu, akli kanta zg deildir. nsann bilgisine konu olan deiik mevzulara uygun olarak bilimsel konularda deneyimden tarihi konular nakletmeden ve fkhi konularda masumlarn szlerinden… vb. deiik baka yollardan da bazen yararlanlmaktadr. Bunlarn her biri kendi yerinde, kendileriyle ilgili konularda bilgi kazandrmaktadr. Ama Allah’ tanma konusunda birden fazla bir yol mevcut deildir ki o da akli kanttan ibarettir. Konu Allah’ tanmak olduu vakit, byle bir konuda bakalarnn ve hatta Peygamber ve yahut mamlarn szlerine dayanmamzn anlam yoktur. Ayn ekilde duyusal deneyim yntemiyle de bu bilgiyi elde etmek mmkn deildir. Bundan dolay Allah’ tanmak iin mevcut olan tek yol, akli kant olacaktr. Ak olduu zere daha nce de belirtildii gibi buradaki bahsimiz husuli yntemle Allah’ tanma hakknda olup akli istidlal ve kant yoluyla hasl olmayan ve kendisine ulama yolunun nefsin zerinde odaklama, onunla cihat etme ve Allah-u Teala’ya ibadet etmeden ibaret olan huzuri tanma yntemi deildir.
    Husuli yntemle Allah’ tanma dzleminde ak ve ikna edici kantlar mevcuttur. Biz, burada onlar beyan edeceiz. Onlar hakknda bilgilenmek istenirse kelam ve felsefe gibi ilgili ilimlere mracaat edilebilir. Bu alanda hatrlatmamz gereken tek ey udur: Allah’ tanma kantlar, genellikle bir takm ncller, usuller ve varsaymlara dayanmaktadr. Sz konusu kantlar gerek bir ekilde anlamak, bu nclleri anlamaya baldr. Bu nclleri de anlamak, mantk, kelam ve pratik felsefeyle irtibatl ve hair-neir olmakla mmkndr. Bu yzden, bilgisiz ve belirtilen ilimlerden bir duyumu olmayan fertler iin bu konularn anlatlmas ve kantlarn getirilmesi, fayda vermemekle beraber bazen zararl da olabilir ve cevabn abuk anlamayacaklar pheleri zihinlerinde oluturabilir. O halde retimde rencinin anlama dzeyini gz nnde bulundurmal, ilgili konular onun idrak kapasitesi ve anlama dzeyinde riayet ederek kendisine retmeli ve yant g olan zor pheleri dile getirmekten kanmalyz. Bylece Allah korusun onun hidayetine vesile olmak yerine sapmasna neden olmaktan saknmalyz.
    Allah’ tanmak ve ilahi marifetleri elde etmek iin en iyi yntemin velileri, peygamberlerin ve hepsinden daha iyi olan semavi kitap Kur’an’n yntemi ve yce Allah’n beyan olduu sylenebilir.
    Allah’ tantma dzleminde insanlarn geneli iin bu yntemlerde istifade edilebilir. Elbette maksadmz, kelami ve felsefi bahislerin deerini azaltmak deildir. Bilakis bu gibi konular, zihinleri gl ve felsefe ve kelam ile aina olan halktan zel bir kesim iin faydal olacaktr. Halkn geneli iin bu geerli deildir. Elbette bakalarnn phe oluturduklar yerde de bu konularn dile getirilmesi zorunluluk addetmektedir. Ama normal seviyedeki fertlerin ilk renimlerinde Allah’ tanmak, felsefi karmak konularn dile getirilmesi ve onun g kavramlarn anlamaya bal deildir; yani bunlar anlamaya g yetiremeyenlerin Allah’ tanma konusunda mitsizlie dmeleri diye bir ey sz konusu deildir. Netice alyoruz ki Allah’ tanmann yolu, akli kant getirmekten gemektedir ve Kur’an’da Allah’ tanma ve inansal konular alannda insanlarn akl ve dncelerini ikna etmek iin kant ileri srmektedir.
    [size=18pt]صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَرْجِعُونَ[/size]bakara 18<br /><br />Sardrlar dilsizdirler krdrler artk onlarn dn yoktur

  2. #2
    Muhammed AskSairi - ait Kullanc Resmi (Avatar)
    yelik tarihi
    Jul 2006
    Yer
    Hollanda
    Mesajlar
    2.607
    ALLAH cc raz olsun / Teekkrler
    347
    208 Konusuna 236 Teekkr Alm
    Tecrbe Puan
    10

    Standart Cevap: Allah’ Tanmak

    Allah’ Tanma Drtleri

    imdi konunun bu noktasnda sorulma ve incelemeye layk bir baka soru akla gelmektedir: Hangi etken ve drtler, insan Allah’ tanma yolunda adm atmaya ve O’nun hakknda bilgi elde etmek iin almaya sevk etmektedir? Bu soruya ahlak ilmi as noktasndan yant vermek son derece byk bir neme sahiptir. Zira insan, byle etken ve drtleri tanyp onlar takviye ederek kendisini veya bakalarn Allah’ tanma hususunda daha fazla bir abaya sevk edebilir veyahut onlar tantma, teyit etme ve tahrik etmeyle bakalarn otomatik olarak bilgi elde etmeye ynlendirebilir. Bundan dolay bir ahlak retmeni iin bu drtleri tanmann zorunluluk addettii sylenebilir. Nitekim onlar takviye ve tahrik etme yollarnn renilmesi de lazmdr. Bu yzden burada biz, imkanlarn el verdii oranda yukardaki soruyu yantlamak iin bu etken ve drtlerin bazlarn incelemeye tabi tutacaz.
    A- Btn bilimler ve insann tm bilgi ve tanmalar sahasnda olumlu etkisi olan drtlerden biri de hakikati isteme ftratndan ibarettir. Yce Yaratc insan yle bir ekilde yaratmtr ki o, ftri olarak ve kendi iinden gerekleri tanmak istemekte, srekli bu yitiini bulma dzleminde sorular sormakta, eitli alanlarda ve muhtelif konulardaki meseleleri halletme peinde bulunmaktadr. nsann imdiye kadarki marifet ve bilim alanndaki gz alc geliiminin srr da budur. nsan, gnbegn daha ok dallara ayrlan felsefe, muhtelif bilimler ve deiik uzmanlk branlarn vcuda getirmi ve bu yoldan da icat ve keiflere, hayatta ilerleme ve ycelmeye ulamtr.
    Hakikat istemi, her insann iinde kk olan ftri ve cebri bir meyildir. Bunun iin bazen merak gds tabiri de kullanlmaktadr. Bu eilim, hangi isimle kendisini anarsak analm, gerekte insan hakikatinin bir parasdr. nsan ftrat ve organizmasnda ve onun varlk derinliklerinde kk bulunmaktadr. Ondan gaflet ettiimiz vakit, gerekte kendi insaniyetimizin bir blm ve varlmzn bir parasndan gaflet etmi oluruz. Bundan dolay, insann insaniyet ve insani yetkinlii, gerekleri aratrmay ve onlar derk etmeyi gerektirmektedir. Eer insan bu ite aksaklk yaparsa, gerekte kendi insaniyeti darbe yemi olur ve hayvaniyet ve ondan aa bir dereceye kadar alalr.
    Bundan dolay biz daha genel, geni ve derin olacak insanda bulunan “hakikat istemi” ve “kemal istemi” arasnda bir ba kurarak veya yle dersek daha iyi olur. Bu iki eilim arasnda mevcut olan gerek baa ynelik bilin ve uur vermeyle fertleri bu alanda daha ok abalamaya ve aktif olmaya sevk edebiliriz. nk hibir insan, eksik olmay, hayvaniyet bataklna sapmay ve insaniyet ve insani kemalden uzak olmay istemez. Eer hakikatleri derk etmede taksirde bulunmann manasnn bu olacan insan anlarsa, alalmann nn almak iin edebildii oranda alma ve abasn artracak bir takm sorular soracak ve yant istemeye veya meselelere yant vermeye hazr hale gelecektir. Doal olarak en nemli kkl sorulardan biri de u olacaktr: Evrenin bir yaratcs var mdr? Eer varsa, onun sfat ve fiilleri nelerdir?
    Elbette bu gdnn btn fertlerde gerekli ilevi yoktur; bilakis toplumda bu drtnn kendilerinde gl olduu salt, ftri tahrik ve hakikati isteme hedefiyle ilim, marifet ve gerei anlamann peinde gidenler snrl bir gruptan ibarettir. Tevhit, Allah’ tanma ve ilgili konular gibi marifetleri elde etmenin peinde olan kimselerde hakikat istemi drtsnde eklenmesi gereken en azndan baka drtlerinde olmas ve onu takviye etmesi gereklidir. Bylece bu yolda adm atmaya g yetirebileceklerdir. Byk bir azmi olan, hakikatleri onlarn banda da varln yaratcsn salt hakikati anlamak ve kendi bilgisini artrmak iin aratrmaya tabi tutmak isteyen kimseler olduka azdr.
    Kur’an’da bir ok yerde hakka ve hakikate vurguda bulunmasnn bizim szmze bir teyit tekil ettii bu zenin Kur’an’n insandaki bu eilimin varln kabul ettiine dair delil olduunu ve ona terbiyesel nemli bir etken sfatyla dayanmay benimsediini syleyebiliriz. Bu yzden aadaki u ayetlere rastlyoruz:
    “Gerek, Rabbinden gelendir, artk kukulananlardan olma.[5]

    “Bunun zerine Allah iman edenlere, zerinde ihtilafa dtkleri gerei izniyle gsterdi.”[6]
    Bu ayet, hakkn ne olduu veya hangisinin olduu hususunda ihtilaf edenlerin tmnn hakk talep ettiklerini gstermektedir.
    Ve yle buyruluyor:
    “Resle indirileni duyduklar zaman, tan ktklar gerekten dolay gzlerinden yalar boandn grrsn.”[7]
    “Rabbimizin bizi iyiler arasna katmasn umup dururken niin Allah'a ve bize gelen geree iman etmeyelim?” [8]
    “Hakka gtren mi uyulmaa daha lyktr, yoksa (tutulup) yola gtrlmedike kendisi doru yolu bulamayan m?”[9]
    “Sen bize gerei mi getirdin yoksa aka m ediyorsun? dediler.”[10]
    Yukardaki ayetler, insanda byle bir eilimin varln varsaym ve byle bir eilimin varl dzleminde bu yoldan muhtelif ekillerde hak hakknda sz sylemektedir; zira insanda byle bir eilim olmad taktirde, realitede hakka bu tip bir vurguda bulunmak manasz olacaktr. Bu eilimin varl geitinden hakkn reel rnein teyin edilerek kendi zel hedeflerine doru ona cihet verilmektedir. Baka bir ifadeyle Kur’an- Kerim, insanda hakka ynelik ftri iki yoldan onu takviye ve teyit etmekte ve de ynlendirmektedir Birincisi, bu eilimin zerine el koyma yolundan insan onun varlna ynelik uyarmak ve duyarl klmak, onu tahrik ve drtmektir. kincisi, bu eilime konu olan eyin, cihetinin hakikatleri tanmaya ynelik insan hareket ve faaliyetlerinin ve onlarn en byk ve ycesi olan Yce Allah’n varlnn daha akla ve belirginlemesine neden olan hakkn reel rneini tayin etme ve onu tantma yolundadr.
    B- nsanda bulunan ve bu bahse uygun olarak kendisine iaret edilebilecek dier bir drt de kendini sevmektir. Kendini sevmek, gl deruni bir etken rolyle insan kendi kemallerinin peinden gitmeye, kendinde insani fazilet ve erdemi korumaya iter. Felsefe ve nefis ilmi asndan kendini sevmenin (veya bencilliin ve kendine tapmann) ksmlarndan biri de bazen kendisinden “ycelik istemi” diye bahsedilen insann ar bir ekilde insaniyetinin korunmasn ve hayvanlardan farkl olmay istemesidir. nsani hayat ve ycelik ve de insaniyet makam -kendisinde akletmenin ve akla dayal seim yapmann yersiz veya olduka zayf olduu kr yasalara ve gdsel cereyana dayal hayvani yaamn aksine tamamyla una baldr: nsan yaam, salam akli temellere ve davranlar akli seimlere dayanmal, ideoloji ve dnya gr erevesinde, makul ve mantkl kalp ve standartlarda belirginlemelidir.
    Bundan dolay insani yaamda, insan davranlar deersel ve akli kalplarda belirginlemektedir. Onlar da akli tanma ve baklara ve hepsinin banda yer alan Yce Allah’ tanmaya dayanacaktr. Baka bir ifadeyle eer insan Allah’ tanmazsa, gerekte sahih ve akli bir dnya grne sahip olmayacak ve makul bir dnya grnn olmamas sebebiyle de doru bir ideoloji sahibi olmaktan yoksun kalacaktr. Bu surette sahih ve insani davranlar byle biri tarafndan sergilenemeyecektir.
    Bu dzlemde zarif ve ayn halde ak bir tarzda bu hakikate vurguda bulunan, bilgisi olmayan akli ve mantki kanun ve usullere gre yaamn srdrmeyen kimseleri hayvanlar derecesine ve hatta hayvanlardan daha aa ve sapm bir dereceye indiren bir takm Kur’an ayetlerine rastlyoruz:
    “Andolsun ki, cinlerden ve insanlardan birounu cehennem iin yarattk. Onlarn kalpleri vardr, fakat onunla gerei anlamazlar. Gzleri vardr, fakat onlarla grmezler. Kulaklar vardr, fakat onlarla iitmezler. te bunlar hayvanlar gibidirler. Hatta daha da aadrlar. Bunlar da gafillerin ta kendileridir.”[11]
    Burada Kur’an ayetlerinin iki yerde kendisine deindii bir hakikati anmsatyoruz. Birinci yerde yle buyuruyour:
    “Allah katnda yeryznde yaayanlarn en kts, inkar edenlerdir. Onlar artk inanmazlar.”[12]
    kinci yerde ise yle buyuruyor:
    “Allah katnda, yeryzndeki canllarn en kts gerei akletmeyen sarlar ve dilsizlerdir.”[13]
    imdi eer bu iki ayeti yan yana koyup tatbik edersek, imann yokluunun bir eit batni krln, doru bilginin bulunmaynn ve akl kullanmann bir sonucu olduu neticesini alrz. Bundan dolay, iman elde etmenin yolu, akl kullanmaktr. Bylece onun vesilesiyle bizde imann olumasnn zemininin meydana gelmesine dnk doru bilgiye ulamamz salanacaktr.
    Gerekte yukardaki ayetler gibi bu ekilde insani idraklere vurguda bulunan ve onun yokluunu insaniyetin yokluuyla e ve bir bilen ayetler, bu yolla insanlar dnceyi kullanma ve hak marifetleri elde etme yolunda abalamaya sevk etmeye almaktadr. u ayet bunun bir rneidir:
    “Yoksa sen onlarn ounun iittiklerini veya kavradklarn m sanyorsun? Onlar srf hayvan gibi, hatta gidie daha sapkndrlar.”[14]
    Gerekte bu gibi ayetlerin insann ycelik istemi drts hususunda vurguda bulunduu ve bu eilimin insan doasnda kk bulunmasndan tr terbiyesel bir etken sfatyla insann gelime ve ycelmesi yolunda ondan yararland sylenebilir. Yani insandaki kemale meyilli olmay ve ycelik istemini hem tahrik ve takviye etme ve hem de onu sahih hedefine doru ynlendirme gayesini tamaktadr. Ayrca dnmemeyi idraki yetiler ve Allah’n beere vermi olduu yce nimetlerden doru bir tarzda istifade etmemeyi hayvani alak makama dme olarak deerlendirmektedir.
    C- Bu alanda kendisine iaret edebilecek ve bilgi elde etmeye etkili olabilecek nc drt, hakk tanma, nimet verene teekkr etme ve krde bulunma ftratndan ibarettir. Salkl bir ftrata sahip her insan, bir insann iyiliine maruz kald zaman, iyilik eden ahsa kar kendisini borlu hisseder ve bu iyilikten dolay ona bir ekilde teekkr etmeyi dnr. Byle bir temayln, insan ftratnn derinliklerinde kk bulunmakta ve uygun ortamlarda kendi etkilerini gstermektedir. Elbette baz etkenlerin bu eilimin etkisini engellemesi veyahut bir takm hareket ve davranlardan tr insan ftratnda bir sapmann meydana gelmesi bundan istisnadr.
    nsan bu alemde fikir ve dncesi orannda ne kadar ok nimete sahip olduu hakikatini anladndan, dncesinin derinlii, dikkatinin okluu, ok nemli ve zarif incelik ve nimetleri daha iyi derk edebileceini lsnce kendini daha ok geni ve derin olarak nimetler ierisinde boulmu grr. Doal olarak burada insann aklna u soru gelir: Bu nimetler kimdendir? Ben hangi ahsn ihsanna muhatap olmaktaym? te burada kendisine nimet vereni tanyp nimetinin kr ve teekkrn eda etmesi iin hakk tanma ftrat onu bu alanda abalama ve aratrmaya iten en gl etkenlerden biri olarak kendini gsterir. Veyahut onun iin mmkn olursa, hatta bir ekilde bu ihsan ve nimetleri telafi etmeye alr. Gerekte o, bu ii kendi insani grevi olarak telakki eder. Buradaki bir kusur, kendisi iin deruni bir rahatszlk, vicdan azab ve pimanlk getirecektir. Bu tpk banka araclyla kendisine byk bir miktar parann havale edildii bir kimsenin parann sahibi ve havaleyi imzalayan tanmamas gibidir. Byle bir ahs, ftri olarak gc yettii oranda onu tanmaya alacaktr. Bu hakk tanma hissi, ya onu bulup bir ekilde bu iyilii telafi edinceye yada onu bulmaktan mitsiz oluncaya kadar byle bir ahs rahat brakmayacaktr.
    Gerekte bu Allah’n insan organizmasna koyduu ftri ve allarak elde edilmeyen bir eilimdir. Bu, insan gereinin bir parasdr; yle ki insan kendinde adeta bir eksiklik ve noksanlk hissetmekte ve bunu ortadan kaldrp insaniyetini kamil klmak iin abalamaktadr.
    Kur’an, insan organizmasnda ftri olan bu eilimin varln varsaymakta ve bir etken olarak onu takviye etmeye ve ynlendirmeye koyulmaktadr.
    “yiliin karl ancak iyilik deil midir?”[15]
    Gerekte bu, Kur’an’n yantn insann vicdan derinliklerinden talep ettii sorular trndendir. Kur’an, bu soruyu insan ftratn uyandrmak ve bu ftri olan hakk tanma temayln onda aktif hale getirmek iin sormaktadr. Bundan da teye, eer yce Allah’n nimetlerini hatrlatan ve nimetleri birer birer O’na isnat eden bir ok ayet zerinde biraz dikkat edersek, btn bu ayetlerin gerekte u hedefe ynelik olduunu anlayacaz: Ayetler, insann hakk tanma ftratnda terbiyesel bir etken olarak istifade etmek ve onu aktif hale getirecek, tahrik edecek ve cihetlendirecek insan ahsiyetini olgunlatrmak ve kemale ulatrmak istemektedir. Bir rnek olarak aadaki u ayetlere iaret ediyoruz:
    “And olsun ki onlara: "Gkleri ve yeri kim yaratt?" diye sorsan, "Onlar gl olan, her eyi bilen yaratmtr" derler. O, suyu gkten bir lye gre indirir. Biz onunla l memleketi diriltiriz. te siz de byle diriltileceksiniz. Her snf varl yaratan O'dur. Gemiler ve hayvanlardan binesiniz diye size binekler var etmitir. Btn bunlar; zerlerine oturunca Rabbinizin nimetini anarak: "Bunlar buyruumuza veren ne ycedir; zaten bizim takatimiz bunlara yetmezdi; phesiz Rabbimize dneceiz" demeniz iindir.”[16]
    Evet Yce Allah bu nimetleri size vermitir. Asayite olmanz iin yeryzn size beik klan O’dur. lerleyebilmeniz iin yollar da sizin iin dzenleyen O’dur. Binmeniz iin gemi ve binei hizmetinize veren O’dur. Bylece Allah’n nimetlerini hatrlamal, O’na teekkr etmeli, O’nu anmal ve O’na ynelmelisiniz.
    D- Hakk tanma yolunda insan abalamaya yneltebilecek dier bir drt de yce mertebeli bir makam ve kamil gl bir varla “yaknlama temayl”dr. nsan u dncededir: Eer varlk alemine bir tanr hakimse, O’nun ynlendirmesiyle kendi kemaline ulaabilir, O’nun buyruklarna uymayla O’na yaknlaabilir ve rahmetinin civarnda yer alabilir. Bu, O’nu tanma gayesine dnk bir aratrma yapmak iin kendi bana bir drtdr. Bu, gerekte insann ftri isteklerinden olup onun kendisini ve kemalini sevmesinden kaynaklanmaktadr.
    Birazck bir dikkatle fertlerin gnlk hayatlarnda ve normal hareket, davran ve sylemlerinde gl makam ve konuma sahip bir ahsa yaknlama ve onunla iliki kurma temayln iyice hissetmek mmkndr. rnein bir hadiseyi anlatacak gerekte direkt veya endirekt olarak bir ahsla irtibatl olduklarn belirten, nemli ve istenen bir mesele ve de sahip olduklar olumlu bir zellik sfatyla bunu bakalarna anlatan, bununla iftihar eden ve gsterite bulunan fertleri ok grmzdr ve byle durumlar olduka fazla meydana gelmektedir.
    Bundan dolay, kamil mevcuda yaknlama temayl, insan ftratndan kaynaklanmaktadr. Bu anlamda, eer bir varlk, btn varlklarn stnde ve mutlak kamil olursa, ona yaknlama ile dier varlklara yaknlama kesinlikle karlatrlamayacaktr. nk mutlak kemal mefhumunu akn mebde ve varln yaratcsnda yeniden tanmak istersek, hak ve batl sultan ve hkmdarlarndan byk alim ve bilginlere kadar dnyann btn yce ahsiyetlerini, gzellik ve zenginliklerin tmn gz nnde bulundurursak, o ilahi mutlak kemal ile kyaslandnda bir ey hesap edilmeyecek ve engin bir denizin yannda kk bir damla gibi kalacaktr. Bu gerei, gz nnde bulundurarak, byle yce bir makama yaknlama ile O’nun kullar olan zahiri insani ahsiyetlere yaknlama nasl kyaslanabilir ve O’na ibadet etme ve yaknlama yerine dierlerine ynelinebilir?
    Bu engin dnce, insanda derin bir drt canlandrmakta ve tahrik etmektedir. Bazen giderilmesi mmkn olmayan iddetli bir susuzluk misali insan o mutlak kemalin ardndan irfan geidinden geip bu berrak ve tatl sudan ierek elde ettii marifet sayesinde susuzluunu azaltmas iin araya srklemektedir. Bylece tandktan sonra O’nun dergahnda bir makam elde etmek ve O’na yaknlamaya O’nun rahmet civarnda yer almak iin insan O’na ibadet etmeye ve tapnmaya koyulmaldr.
    Bu sade rnein zikredilmesinin henz yolun banda olan kimseler iin faydal olduu olduka aktr. Ama yolu kat eden, yaknlama ve ycelmenin baz merhalelerine ulam kimselerin doal olarak byle rneklere ihtiyac olmayacaktr.
    imdiye kadar belirttiimiz eyler, bu alanda insanda etkili olan en temel drtlerdir. Geri burada anmsatmalyz ki normal ve genel halk kesiminde bu drtlerin ateleme ve drtlmesi gl deildir. nsanlarn ounda hakk isteme, hakk tanma veya ycelik istemi veyahut akn bir varla yaklama drts tek bana byk bir rol oynayamamakta ve onlar Allah’ tanma hususunda harekete geirememektedir. Elbette bu deerlerin ve insani akn drtlerin etkisi altnda kalan insanlarn sayl ve az bir ksm bundan mstesnadr. Byle insanlar, salt hakikat istemi, hakk tanmak, ycelik istemi ve sadece insanlarn rabbi olan Yce Allah’n dergahna yaknlamak ve orada bir makam elde etmek iin abalama ve araya girimekte, Allah’ tanmas ve O’na tapmaya doru hareket etmektedirler. Elbette baka drtlerden de bahsedilebilir. Bu drtlerin anlalmas daha kolay, etkileri daha somut ve kazanmlar daha pein olduu iin, insanlarn geni ve byk bir kesiminde etkili ve hareket ettirici olabilmektedir. nk onlarn fayda ve zarar veya zevk ve elemi herkes iin somut ve anlalr olacak ve de insanlarn ounu kendi etkisiyle hareket ve abalamaya srkleyebilecektir. Biz burada onlardan bir ksmn dile getireceiz:
    E- kinci tr drtlerden biri “menfaat istemi” drtsdr. nsanlar genellikle maddi menfaatleri elde etme ve zararlar nlemede aba olup btn hareket, alma, sylem ve eylemlerini bu esas zerine dzenlemektedirler.
    Byle bir drtnn derin olarak etkisi altnda olan insan, eer Allah’a itaat etmeyle bir takm menfaatlere ulaabilecei ihtimalini verirse, Allah’ tanmas ve O’na itaat etmesi iin bu ihtimalin onu alma ve abalamaya srklemesi yeterlidir. Bir menfaati elde etme ihtimalinin insan bir ok ac ve zahmet ile ihtimalle insana dnerek netice ve menfaatlere ulama midiyle evrendeki gezegenleri kefetmeye yneltmesi gibi, Allah’ tanma hususunda da bu ihtimal daha ak ve yetkin bir ekilde kendi etkisini brakacak ve insan Allah’ tanma konusunda aratrma ve incelemeye sevk edecektir.
    Ama soru udur: Bu ihtimal, nereden ve nasl insan zihninde meydana gelmektedir? Yant udur: Peygamberlerin gelmesi ve tadklar btn vaatler ile semavi kitaplarn gnderilmesi, u ihtimali insanlarn zihninde meydana getirmeye yeterlidir: Gerekte, Allah var olabilir btn ilerin ba O’nun elinde olabilir, Allah’a itaat etmek insan mal ve bedeninde veya toplumsal konularda bir takm menfaatleri peinden getirebilir, insann esenliini artrabilir, toplumda cinayet, tecavz ve hrszl azaltabilir ve toplumda insanlarn gvenlik, huzur ve asayiini artrabilir. Nitekim Yce Allah Kur’an’da yle buyuruyor:
    “(O) lkelerin halk inanp (ktlklerden) korunsalard, elbette zerlerine gkten ve yerden bolluklar aardk.”[17]
    Evet bunlar ve bunlara benzer olaslk ve ihtimaller insanda “menfaat istemi” drtsnn -ki srekli bu olaslk ve ihtimaller ile insan tahrik etmektedir- onu Allah’ tanma hususunda aratrma ve dnmeye, tartma ve incelemeye, okuma ve ett etmeye, retme ve renmeye ve bu deruni atei sndrmeye koyulmasna dnk abalamaya ve araya girimesi iin yeterlidir. nk insan gl bir ekilde pozitivist olup duyusal idraklerin ve zahiri ve maddi zevklerin derin olarak etkisinde saklandndan, kesinlikle bu dnyaya ait maddi menfaatlere ynelik dikkat, dier aleme ait manevi ynlere ynelik dikkatten ok kendisini etki altnda brakacaktr. Bu yzden, terbiyesel dzlemde de bu etkenlerden gzel bir ekilde istifade edilebilir.
    F- Bu alanda genel dzeyde derin etki brakabilecek ikinci bir drt de “acdan kama” veya “elemi nleme” drtsnden ibarettir. Gerekte bunun bundan nce belirttiimiz menfaat istemi drtsyle birlikte bir madalyonun iki yz sayld ve tpk onun gibi, insann duyusallk eilimi zelliinden addedildii sylenebilir.
    nsan dnyevi dert, ac ve azaplardan gvenlikte olmak ve bu maddi dnyada ona pusu kurmu yrtc hayvanlar, hastalklar, savalar ve birok tehlikelerden kamak iin srekli dnmekte, plan kurmakta ve abalamaktadr. Bu drt onda o kadar gldr ki en byk insani g, aba, frsat ve sermayeleri kendine zg klmaktadr. yle ki ykc atom bombalarnn kimyasal ve biyolojik silahlarn yapmndaki devletlerin ve sper glerin silahlanma yarnn, nemli insani g ve yeteneklerin harcanmasnn veya diktatrce hareketlere girimenin ve insani saygnl ayaklar altna almann nemli nedenlerinden birinin de kar taraftaki dmandan ve tehlike, ac ve zararlardan korkma drts olduu sylenebilir. Zira bu alanda bir aksamann olmas durumunda bunlarn insana ynelmesi ve onun emniyetini tehdit etmesi imkan dahilindedir.
    Bundan dolay, bu gl bir etken olup insann gl boyutlarndan biridir ki terbiyesel alanlarda ve insann tekamlne cihet vermede iyi bir ekilde ona yaslanlabilir. Hatta bu dnyaya zg zahiri, yzeysel ve maddi idraklerle ura olan ve daha stn idraklerden gafil olan halkn gazeli ve insanlarn ou hususunda insani akn drtlerinden ok bu yzeysel ve daha somut olan drtlerden istifade edilmesi gerektiini syleyebiliriz.
    Kur’an, “menfaat istemi” ve “acdan kama”dan ibaret olan bu iki drtnn varln insanda kabul etmi ve muhtelif dzeylerde ve eitli alanlarda insann yetitirilmesi ve terbiye edilmesi iin o ikisinin varlndan geni bir lde istifade etmitir. Kur’an zellikle toplumsal boyutlarda daha ok “elemi nleme” ve “acdan kama” drtsn neme haiz grmektedir. Bu trden ayetler Kur’an’da ok olduundan detaylca onlar incelemek mmkn deildir. Ama rnek olarak ayetlerden bir blmne burada yer vereceiz:
    “Zin eden kadn ve zin eden erkein her birine yz denek (krba) vurun; Allah'a ve hiret gnne inananlar iseniz Allh'n cezsn uygulamada sizi, onlara kar acma duygusu tut(up engelle)mesin. M'minlerden bir grup da onlara yaplan azba hid olsun.”[18]
    Bu ayette acdan kama drtsnden yararlanlmtr. Mslmanlarn terbiye ve yetitirilmesi, slam toplumunu temizlemek ve bozulmayla mcadele etmek iin ac etkeninden istifade edilmitir. Birincisi, denek yeme acsdr. kincisi dierlerinin onlara nem vermemesi ve acmamas acsdr. ncs ise, haysiyetin gitme acsdr ki inananlardan bir grubun seyretmesiyle zina eden ahs hususunda gereklemektedir.
    “Allah'a ve Elisine it'at edin, birbirinizle ekimeyin, yoksa korkuya kaplrsnz, devletiniz gider. Sabredin, nk Allh sabredenlerle beraberdir.”[19]
    Ve yle buyruluyor:

    “Sebelilerin yurtlarnda Allah’n kudretine bir iaret vardr: Sal sollu iki bahe vard. Onlara: "Rabbinizin verdii rzktan yiyin ve O'na kredin. te ho bir ehir ve balayan bir Rab" denmiti. Fakat onlar yz cevirdiler; bunun iin Biz de zerlerine Arim selini gnderdik, onlarn bahelerini, buruk yemili, lgnl ve iinde biraz da sedir aac bulunan iki baheye evirdik. te bylece, inkarlarndan tr onlar cezalandrdk. Biz nankrden bakasna ceza m veririz?”[20]
    Ve yle buyruluyor:

    “Gkte olann sizi yerin dibine geirmesinden gvende misiniz? O zaman, yer, sarsldka sarslr. Gkte olann banza ta yadrmasndan gvende misiniz? Benim uyarmamn nasl olduunu yaknda bileceksiniz.”[21]
    Ve yle buyruluyor:

    “Ey inananlar, Allh'n size olan ni'metini hatrlayn, hani bir zaman size ordular gelmiti de biz onlarn zerine bir rzgr ve sizin grmediiniz ordular gndermitik. Allh, yaptklarnz grmekteydi.”[22]
    Ve bir ayette tmel bir kanun ve snnet eklinde yle buyruluyor:
    “Bu, Allah'n bir kavme verdii nimeti, onlar kendilerini deitirmedike deitirmemesinden dolaydr.”[23]
    Bunlar ve birok baka ayet, fayda ve zarardan ibaret olan bahsimizin konusu iki drty insanda varsaym, muhtelif itimai ve ferdi alanlarda gelime ve yetkinlik yolunda insann hidayete ermesi gayesiyle o ikisinin varlndan istifade etmitir. Bizim buradaki szmz udur: Fertlerin ounda yaygn ve bununla birlikte derin ve etkili olan bu iki drtden onlar abalamaya, dnsel ve idraki faaliyete yneltme yolunda istifade edilebilir ve o ikisini aktif hale getirip yneltmekle onlar Allah’ tanma ve marifet yolunda ilerletmek mmkndr. nsan kendi fayda ve zararnn bir kimsenin elinde olduunu ve O’nun kendisini nimetlere boabileceini veya bela, ac ve musibetlere dar klabileceini bilirse, yahut bunun ihtimalini bile verirse, abalamaya ve araya giriecektir. Zira onu tanmak ve tandktan sonra da onun ltuf, iyilik ve nimetlerine sahip olacak ekilde davranmak ve onun tarafndan insana ynelebilecek fke, gazap ve zararlardan korunmak isteyecektir. Kur’an zellikle bu dzlemde yle buyuruyor:
    “Allah'tan baka; sana ne fayda, ne de zarar veremeyecek olan eylere yalvarma! Eer byle yaparsan, o takdirde sen muhakkak zlimlerden olursun. (diye emredilmitir) Eer Allh sana bir zarar dokundursa onu, yine O'ndan baka kaldracak yoktur ve eer sana bir hayr dilese, O'nun keremini de geri evirecek yoktur. Hayrn, kullarndan dilediine verir. O, balayandr, esirgeyendir.”[24]
    Kur’an brahim’in dilinden zarif bir ifadeyle bu hususa vurguda bulunup yle buyuruyor:
    “Beni yaratan da, doru yola eritiren de O'dur. Beni yediren de, iiren de O'dur. Hasta olduumda bana O ifa verir. Beni ldrecek, sonra da diriltecek O'dur. Ahiret gnnde yanlmalarm bana balamasn umduum O'dur.”[25]
    G- Bu alanda etkili olan ve ilerlii olabilecek etken ve maddi drtlerden bir dieri de “ruhsal skunet ve huzura olan meyil”dir. nsan Yce Allah’a inanma ve iman etmeyle kendisi iin sanki salam bir snak, ok efkatli ve gl bir yar ve yardmc, hami ve desteki bulmu olur. Bu insann kendisini huzurlu hissetmesine ve kendisine gvenmesine yol aar.
    nsanlarn dnyasnda gndemde olan ve gnbegn daha fazla gndemi igal eden nemli konulardan biri de insanlarn ruhsal aclardr. Ruhsal elem ve straplar ortadan kaldrmann ve onlarla mcadele etmenin yollarn kefetmek ve bu vesileyle insana ve insanlk toplumuna bir hizmet etmek gayesiyle psikoloji alannda byk apl aratrma ve incelemeler yaplmtr. Bizler ise Allah’a inanmann ve onunla nsiyet kurmann inanm bir ahs iin en byk ruhi huzuru hediye getireceini bilmekteyiz. Bizzat bunun kendisi, yitiklerini yani ruhsal huzurlarn bulma hususunda aba ve aray iinde olan insanlara bu yolda adm atmalar ve huzur veren Allah’ aramalar ve O’nu tanmada gayret sarfetmeleri iin nemli bir drt olabilir:
    “yi bilin ki gnller, ancak Allh' anmakla huzur bulur.”[26]
    Btn bu ac, elem ve straplara maruz kalan, nemli bir ekilde huzura temayl olan, onu elde etmek iin btnyle abalamaya ve bir ok bedel demeye hazr olan insann her ne kadar bu hakikate inanc olmasa da bir ihtimal dzeyinde bu yoldan da huzura ulaabileceine, insann k ve onun ruhunun yorulmasna neden tekil eden elem ve aclarla mcadele edilebileceine inandn varsayarsak, bu ihtimal, Allah’ tanma yolunda onun ciddiyet ve aba gstermesine sebep olacaktr. Baz kimseler iin bu hakikat o kadar deerlidir ki btn varlklarn ve byk servetlerini onu elde etmek iin harcamaya hazrdrlar. Onu bulmak iin bu yoldan gitmenin gerekliliine dair zayf bir ihtimal verseler dahi, abalarn bu yne kaydracaklardr. Elbette Mslman bir toplumda yaayan, iman nimetine ve ilahi ltfn sayesinde nispi bir huzura sahip olan bizler, gerektii ekilde bu szn mefhumunu derk etmeyebiliriz. Ama iman nimetinden yoksun olan, yaam anlamsz bilen, boluk hisseden, kendileri iin bir dayanak grmeyen, gelecei karanlk ve bulank gren fert ve toplumlar, strap, vahet ve kayglanmadan ac ekeceklerdir. Her ne kadar onlar iin btn maddi nimetler temin edilse de olmas gerektii ekilde huzura kavuamayacaklardr. Onlar kk olaylarn karsnda bile glkle dayanmaktadrlar. Onlarn mukabilinde inanm ve Allah’ tanyan bir ahs ise olaylarn karsnda dimdik olup kontroln kaybetmekten uzaktr. Nitekim bir hadiste yle buyruluyor:
    “nanm kimse tufanlarn kendisini sarsamayaca yaln bir da gibidir.”
    Bundan dolay, henz ilahi marifeti elde etmemi ama ciddi bir ekilde ruhi huzuru kazanma peinde olan bir insan, en azndan Allah'a tapmann ve O’nu anmann gnl huzuruna sebep olaca ihtimalini verdii zaman, bir olaslk vesilesi sfatyla Yce Allah ile ilgili bilgi elde etmeye koyulacaktr.
    - Dier bir etken de beeri menfaat ve maslahatlarn kazanlmasdr. Bozulmaya ve dejenerasyona mptela olan insanlk toplumlarnn ve bazlarnn batakla batt toplumlarn tm, ac iinde kvranmaktadr. Reformistler ve dnrler, bozulma ve kmeden kurtulmak iin bir yol bulmann dncesindedir. imdi eer insana yol gsterebilecek bir Tanr’nn var olduu ihtimalini verecek olurlarsa, gerekte insanln yitii olan bu varl bulmak iin kesinlikle O’nun peine deceklerdir. Bu, insan Allah’ tanma hususunda abalamaya iten gl bir drtdr. Fertler, sosyal dertleri derk ettikleri lde bu meydanda aba sarf edeceklerdir.
    Elbette ilahi ve slami toplumlarda da byle dzensizlik ve sorunlar mevcuttur; ama birinci olarak, bu dzensizlikler Allah’tan habersiz olan toplumlarn maruz kald bahtszlklarla mukayese edildiinde zikre ayan deildir. kinci olarak islami toplumlarn problemleri de iman zaafndan ve doru tam olarak Allah’n buyruklarna gre hareket etmemekten kaynaklanmaktadr. Bu zaaf noktalarnn ortadan kaldrlmas ve amelde dikkatin fazlalamas orannda o problemler de ortadan kalkacaktr.
    Bu konunun sonunda u neticeye ulatk: nsanda muhtelif drtler onun Yce Allah’ tanmasna neden olabilmektedir. Onlarn tmel usulleri ise unlardan ibarettir: Hakikat istemi, kemal istemi, kendini sevme, hakk tanma, fayday elde etme ve zarar defetme drtleri Bunlardan bazlar da deiik dallara sahiptir. Bizler, onlar tahrik ve takviye etme ve de onlara cihet vermeyle insann terbiye edilmesi, yetitirilmesi ve ycelmesi alannda faydal bir aba gsterebilir, onda marifet ve Yce Allah’ tanmay icat edebilir ve onun geliim ve kemaline katkda bulunabiliriz.

    [1] - Kyamet suresi, 22 ve 23. ayetler
    [2] - Enam suresi, 75. ayet
    [3] - Mu’minun suresi, 1,2,3,4 ve 5. ayetler
    [4] - Enfal suresi, 24. ayet
    [5] - Bakara suresi, 46. ayet
    [6] - Bakara suresi, 213. ayet
    [7] - Maide suresi, 83. ayet
    [8] - Maide suresi, 84. ayet
    [9] - Yunus suresi, 35. ayet
    [10] - Enbiya suresi, 55. ayet
    [11] - Araf suresi, 179. ayet

    [12] - Enfal suresi, 55. ayet
    [13] - Enfal suresi, 22. ayet
    [14] - Furkan suresi, 44. ayet
    [15] - Rahman suresi, 60. ayet
    [16] - Zuhruf suresi, 9,10,11,12,13 ve 14. ayetler
    [17] - A’raf suresi, 96. ayet
    [18] - Nur suresi, 2. ayet
    [19] - Enfal suresi, 46. ayet
    [20] - Sebe suresi, 15, 16 ve 17. ayetler
    [21] - Mlk suresi, 16 ve 17. ayetler
    [22] - Ahzab suresi, 9. ayetler
    [23] - Enfal suresi, 53. ayet
    [24] - Yunus suresi, 106 ve 107. ayetler
    [25] - uara suresi, 78, 79, 80, 81 ve 82. ayetler
    [26] - Rad suresi, 28. ayet
    [size=18pt]صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَرْجِعُونَ[/size]bakara 18<br /><br />Sardrlar dilsizdirler krdrler artk onlarn dn yoktur

  3. #3
    Hi
    yelik tarihi
    Jun 2012
    Yer
    istanbul
    Mesajlar
    1.187
    ALLAH cc raz olsun / Teekkrler
    54
    71 Konusuna 82 Teekkr Alm
    Tecrbe Puan
    0

    Standart Allah telnn sfatlar

    Allah telnn sfatlar

    Sual: Allahn sfatlar hangileridir?
    CEVAP
    Allah telnn Sfat- zatiyyesi altdr:

    1- Vcd: Allah tel vardr. Varl ezelidir. Vacib-l vcddr, yani varl lazmdr.

    2-
    Kdem: Allah telnn varlnn evveli, balangc yoktur.

    3-
    Bek: Allah telnn varlnn hiri, sonu yoktur. Hi yok olmaz. Orta olmak muhal olduu gibi, zat ve sfatlar iin de yokluk muhaldir.

    4- Vahdaniyyet:
    Allah telnn zatnda, sfatlarnda ve ilerinde orta, benzeri yoktur.

    5-
    Muhalefetn-lilhavadis: Allah tel, zatnda ve sfatlarnda hibir mahlkun zat ve sfatlarna benzemez.

    6-
    Kym bi-nefsihi: Allah tel zat ile kimdir. Mekana muhta deildir. Madde ve mekan yok iken O var idi. Zira her ihtiyatan mnezzehtir. Bu kinat yokluktan varla getirmeden nce, zat nasl idi ise, sonsuz olarak, hep yledir.

    Allah telnn Sfat- sbtiyyesi sekizdir.

    1-
    Hayat: Allah tel diridir. Hayat, mahlklarn hayatna benzemeyip, zatna layk ve mahsus olan hayat, ezeli ve ebedidir.

    2-
    lm: Allah tel her eyi bilir. Bilmesi mahlkatn bilmesi gibi deildir. Karanlk gecede, karncann, kara ta zerinde yrdn grr ve bilir. nsanlarn kalbinden geen dncelerini, niyetlerini bilir. Bilmesinde deiiklik olmaz. Ezeli ve ebedidir.

    3-
    Sem: Allah tel iitir. Vastasz, cihetsiz iitir. itmesi, kullarn iitmesine benzemez. Bu sfat da, her sfat gibi ezeli ve ebedidir.

    4-
    Basar: Allah tel grr. letsiz ve artsz grr. Grmesi gz ile deildir.

    5-
    rade: Allah telnn dilemesi vardr. Dilediini yaratr. Her ey Onun dilemesi ile var olur. radesine engel olacak hibir kuvvet yoktur.

    6-
    Kudret: Allah tel, her eye gc yeticidir. Hibir ey Ona g gelmez.

    7-
    Kelam: Allah tel syleyicidir. Sylemesi alet, harfler, sesler ve dil ile deildir.

    8-
    Tekvn: Allah tel yaratcdr. Ondan baka yaratc yoktur. Her eyi O yaratr. Allah teldan bakas iin yaratc dememelidir.

    Allah telnn sfat- sbtiyyesi de, sfat- zatiyyesi gibi kadimdir. Bu sfatlar da, zatndan ayrlmazlar. Yani sfatlar zatnn, kendinin ayn da deildirler, gayr da deildirler.

    Allah telnn sfatlarnn hakikatlerini anlamak da muhaldir. Hibir kimse ve hibir ey Allah telnn sfatlarna ortak ve benzer olamaz.
    http://www.dinimizislam.com/detay.asp?Aid=3860


Benzer Konular

  1. Allah' tanmak ilk grevindir
    By AskSairi in forum Mikdat Bal
    Cevaplar: 1
    Son Mesaj: 30-10-11, 19:58
  2. Kur’an’dan nceki Kitaplarda Hz. Peygamber’in ve Ashab’n Zikredilmesi
    By Tertip in forum Peygamber efendimiz Hz muhammed (sav)
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 28-06-11, 16:04
  3. Allah' tanmak ilk grevindir
    By AskSairi in forum Rabbimizi tanyalm ( Esma l Hsna )
    Cevaplar: 2
    Son Mesaj: 17-12-10, 17:29
  4. Allah’n Varl
    By AskSairi in forum Rabbimizi tanyalm ( Esma l Hsna )
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 26-11-10, 22:35
  5. Seven ve Sevindiren Sensin Allah’m!
    By Ebrr in forum Kurandan ve Gnlden dualar
    Cevaplar: 0
    Son Mesaj: 14-11-09, 00:18

Members who have read this thread: 0

There are no members to list at the moment.

Bu Konudaki Etiketler

Bookmarks

Bookmarks

Yetkileriniz

  • Konu Acma Yetkiniz Yok
  • Cevap Yazma Yetkiniz Yok
  • Eklenti Ykleme Yetkiniz Yok
  • Mesajnz Deitirme Yetkiniz Yok
  •