Allah Resul Hz. Muhammed (s.a.s.)'e ilk iman eden onun en sadik arkadasi Hz. Ebu Bekr es-Siddk'in kizi ve Hz. Peygamber'in zevcesi. Hicret'ten dokuz veya on sene nce Mekke-i Mkerreme'de dogdu. Annesi mmi Rmn binti mir ibn Umeyr'dir. Hz. ise ok kk yasta mslman olmustur.
Resulullah, ilk zevcesi Hatcet'lKbr hayatta iken baska bir kadinla evlenmemisti. Onun vefatindan sonra bir sre daha evlenmedi. Resulullah, Hatice (r.a.)'in lmne ok zld. Osman ibn Maz'un'un hanimi Havle binti Hakim, Resulullah'a gelerek Ebu Bekr es-Siddk'in kizi ise ile evlenmesini teklif etti. Sonra da Resulullah adina Ebu Bekr'e giderek kizi ise'yi istedi.

Hz. ise'nin Resulullah'a nikhlanmasi Hicret'ten iki veya sene nce oldu. Kaynaklar, bu nikhlanma sirasinda Hz. ise'nin yasinin kk oldugunu kaydetmektedir. Nikhin kiyilmasindan iki yil kadar zaman getikten sonra ziff vuk bulmustur. Hz. ise'nin o zaman dokuz veya on bir yasinda oldugu rivayet edilmektedir. Bu rivayetleri bazi tarihiler cerhetmekte ve ise validemizin evlendikleri zaman daha byk oldugunu ileri srmektedirler. ise validemizden rivayet edilen bir hadiste, Hz. Cebril ise'nin resmini ipek bir hirka iinde Resulullah'a getirmis ve "Bu, senin dnya ve ahirette zevcendir." demisti. Hz. Peygamber (s.a.s.)'in bkire olarak nikhladiklari tek zevcesi vlidemiz Hz. ise'dir. Resulullah onu ok severdi. Ona 'Hmeyra' lkabini vermis ve: "Dininizin yarisini bu Hmeyra'dan aliniz" buyurmuslardir. Hazret-i ise, Medine'de Peygamberimizin muharebelerine katildi ve diger sahbe hanimlari gibi harpte yaralilarin tedavisiyle bizzat mesgul oldu. Uhud gazsinda sirtinda su ve yiyecek tasiyip yardim iin Peygamber Efendimizin hep yaninda kalmisti. Hatta, peygamberimizin Uhud'da msriklerin taslariyla yaralanan mbarek yzlerine, hasir yakip, kln basarak kanlarinin durmasini saglamisti. Hz. ise bir ara Uhud'da kilila cepheye gitmek istemisse de, Resulullah buna msaade etmemistir.

ise 14-15 yaslarinda iken Benu Mustalik (Mreysi') gazsina Resulullah'la beraber katildi. Gaz dns tuvalet iin geride kalmasi yznden iftiraya ugradi; savasa ganimet iin katilan mnafiklar Hz. ise'nin, gecikmesi sebebiyle, kfilenin ardindan yaninda Ashabtan Safvan ile birlikte geldigini grnce bunu kt szlerle ve irkin bir sekilde yorumladilar. Yolda bu dedikodulara bazi mslmanlar da karisinca Hz. ise ok zld; Medine'ye gelince hastalandi. iftira, dedikodu etrafa yayilmisti. Atesi ykselerek yataga dst. Bu arada kendisini fazla aramayan Raslullah'tan izin isteyerek babasi Eb Bekir'in evine gitti. Orada bir mddet kaldi; sabirla bekledi. Bu arada Raslullah diger hanimlarina ve sahbeden en yakinlarina ise'nin durumunun ne olabilecegini sordu. Hepsi de Hz. ise'nin temiz ve susuz oldugunu sylediler; "Peygamberini fenaliklardan koruyan Cenb-i Hak, size byle bir seyi rev grmez, sabreyleyin" dediler.

Aradan bir ay gibi uzun bir zaman geinceye kadar danismalarini sabirla srdren Resulullah, sonunda Hz. Eb Bekir'in evine ugradi. Hz. ise'yi, anne, babasi ve sahbeden bir hanimla aglar buldu: "Ya ise, senin iin bana syle syle sylediler. Eger sen, dedikleri gibi degilsen; Allah'u Tel yakinda senin dogrulugunu tasdik eder. Eger bir gnah islediysen, tvbe ve istigfar eyle! Allah'u Tel, gnahina tvbe edenlerin tvbesini kabul eder. " buyurdular. Resulullah'in mbarek sesini isitince aglamayi kesen Hz. ise babasina bakip cevap vermesini istedi. Hz. Eb Bekir ve ise'nin annesi byle sylentilere ve dedi-kodu yapanlara sadece sasirdiklarini sylediler. Hz. ise ise: "Allah'u Tel'ya yemin ederim ki kulaginiza gelen lflarin hepsi yalandir, iftiradir, Allah biliyor ki benim bir seyden haberim yoktur. Yapmadigim bir seye evet dedigimde kendime iftira etmis olurum. Sabretmek iyidir. Onlarin syledigi sey iin Allah'u Tel'dan yardim bekliyorum." dedi. Gnahsiz oldugundan, kalbinin temizligi ile ve kendinden emin olarak bekledi .

Bu sirada Hz. Peygamber (s.a.s.)'in yznde vahiy almetleri belirdi. Hz. Eb Bekir, Resulullah'in basinin altina bir yastik koyup zerine arsaf rterek beklediler. Vahiy tamamlaninca Resulullah terlemis yzn rtnn altindan kaldirarak: "Mjdeler olsun sana ey ise! Allah'u Tel seni temize ikardi. Senin pak olduguna sahit oldu." deyip Kur'an'daki Nr Suresinden, o an nazil olunan 10 ayeti okudu. Hz. Eb Bekir hemen kalkip kizi ise'yi basindan pt, "Kalk, Resulullah'a tesekkr et." dedi. Kendisi iin ayet inecegini aklindan geirmeyen ise saskinlik iinde: "Hayir kalkmam baba vallahi kalkmam. Allah'u Tel'dan baskasina skretmem. nk Rabbim beni Ayet-i Kerme ile methetti." dedi. Ama, ok sevindi. iftirada bulunanlar zamanla hakr ve zell oldular.

Peygamberimiz (s.a.s.) 632 senesinde hastalaninca son gnn Hz. ise validemizin evinde geirdi. Rebi'levvel ayinin onikinci pazartesi gn gleden nce mbarek basi, Hz. ise validemizin ggsne yaslanmis oldugu halde vefat etti. Resulullah'in vefatindan sonra Ashb-i Kirm, Hz. Aise validemize mminlerin annesi adini vererek, ona byk hrmet gstermislerdir. Hz. ise de, sahbe iinde, kirk yila yakin bir mddet daha yasamis ve pek ok hadis rivayet etmistir.

Hz. ise'nin bu son kirk yillik hayatindaki en nemli olay; Cemel Vak'asi'dir. Hz. Osman'in karisiklik ikaran entrikaci asiler tarafindan sehid edilmesinden sonra halfe olan Hz. Ali, katilleri bulmak ve kisas yapmak hususunda gnn sartlari geregi olarak sabirla hareket etmeyi uygun bulmustu. Bu yumusak davranistan yz bulan asiler taskinliklarini artirarak fenaliklarina devam ettiler.

Durum byle endise verici bir hl alinca Ashb-i Kiram'in byklerinden bir kismi (Talha, Zbeyr...) Mekke'ye giderek o sirada hac iin orada bulunan Hz. ise'yi ziyaret edip, olaylara el koymasini ve kendilerine yardimci olmasini istediler. Hz. ise de; acele etmemelerini, sabirla bir kseye ekilip Hz. Ali'ye yardimci olmalarini tavsiye etti. Ashb-i Kirm'in bykleri de Hz. ise'nin tavsiyesine uyarak, askerleriyle Irak ve Basra'ya gitmeyi uygun grdler. Hz. ise'ye de: "Ortalik dzelinceye ve halifeye kavusuncaya kadar bizimle beraber bulun, bize destek ol, nk sen mslmanlarin annesi ve Resulullah'in muhterem zevcesisin, herkes seni sayar dediler. Hz. ise de, mslmanlarin rahat etmesi ve Ashb-i Kirm'in korunmasi iin onlarla birlikte Basra'ya hareket etti. Bu gidisi asiler, Hz. Ali'ye baska trl anlattilar. Bu arada Hz. Ali'yi de zorlayarak Basra'ya gitmesini sagladilar. Hz. Ali de Basra'ya gelince Hz. ise'ye bir haberci yollayarak, olaylar ve yolculugu hakkindaki dsncelerini sordu. Hz. ise, fitneyi nlemek ve sulhu saglamak iin Basra'ya geldigini; ncelikle katillerin yakalanmasini istediklerini halife Hz. Ali'ye bildirdi. Bu grs Hz. Ali de uygun bularak sevindi. Memnun olan her iki taraf gn sonra birlesmeyi kararlastirdilar.

Bu baris haberini ve memnunlugu isiten mnafiklar birlesmeye engel olmak iin, gece karanlik basinca, her iki tarafa da ayri ayri askerlerle saldirdilar. Taraflara da: "Bakin, karsinizdakiler sznde durmadi" deyip bu gece baskini ile ortaligi karistirdilar. Karanlikta neye ugradiklarini bilemeyen mslmanlar harb etmeye basladilar. Her iki taraf da karsisindakini suluyordu. iste bu iki mslman grup arasinda meydana gelen atismaya Cemel vak'asi denir.

Bu vak'ada Hz. Aise'nin ictihadi Hz. Ali'nin ictihadina uymamisti. Buna ragmen galib olan Hz. Ali, mminlere anneligi Kur'an-i Kerim ayeti ile sabit olan Hz. Aise'ye ikram ve izzette bulundu. "Ali'yi sevmek imandandir." hadisini haber veren Hz. ise de Hz. Ali'yi ok severdi. Daha sonra Hz. Ali'nin sehdetine zld ve ok agladi. nk, sahbiler birbirlerini ok severlerdi.

Hayatinin son devrelerini mctehid olarak bilhassa kadinlara mahsus hallere dair fikh hkmlerde fetvalar vererek geirdi. 676 yilinda Medine-i Mnevvere'de vefat etti. Cenazesini Ashbtan Eb Hureyre (r.a.) kildirdi. Vasiyyeti zerine Medine'de el-Bak' kabristanina defnedildi. Kk yaslarda iken ise'nin egitim ve gretimiyle bizzat babasi Hz. Eb Bekir (r.a.) ilgilenmistir. Btn mminlerin annesi olan ise validemiz daha kk yaslarda iken okuma yazma grenmis, zeksi ve kabiliyeti ile etrafinin dikkatini ekmistir. grendiklerini unutmaz, ezbere tekrar ederdi. Hafizasi ok kuvvetli idi. Akilli, zeki, lime, edibe, iffet sahibi bir hanim idi. Pek ok konulari siirle anlatan sanatkrca bir ifadeye sahipti. Ashb, karakter ve hfizasina gvendikleri ayet-i kerime ile vldgn bildikleri iin birok meseleyi ondan sorar ve grenirlerdi.

Hz. ise vlidemiz babasi Hz. Eb Bekir ve Hz. mer, Hz. Osman'in hilfetleri zamaninda Hz. Peygamber'den isittiklerini mslmanlara anlatti. Devamli oru tutar ve daima gece namazi kilardi. Hz. ise fikih ve ictihadda keskin, kuvvetli grse sahiptir. Fikih ilminin kurucularindan sayilir. Devrinin stn limlerinden ve Fukah-i Seb'a*dandir.

Hz. ise, gzel ahlkli, merhamet dolu, cmert ve ibadete dskn, ok zeki bir sahbiydi. Hepsinin basinda en mmtaz vasfi ise islm'a ve ilme olan byk hizmeti idi. Mslman bilginler arasinda yaygin bir rivayete gre fikih ve din ilimlerin drtte birini Hz. ise nakletmistir.

Eb Msa el-Es'r: "Bizler, mskl bir mesele ile karsilastigimizda gider Hz. ise'ye sorardik." demistir.

Abdurrahman b. Avf'in oglu Eb Seleme: Resulullah'in snnetini Hz. ise'den daha iyi bilen; dinde derinlesmis, Ayet-i Kerme'lere bu derece vkif ve sebeb-i nzulleri bilen, feriz ilminde mhir bir kimseyi grmedim." demistir.

Hakkinda imam Zhr: "Eger zamaninin btn limlerinin ve peygamberimizin diger zevcelerinin ilmi bir araya toplansa, Hz. ise'nin ilmi yine daha agir basardi" derdi.

At b. Eb Rebh; "Hz. ise, ashb iinde en ok fikih bilen, isabetli rey bakimindan en ileri gelen bir kimse idi." demistir.

Tabiinden Mesruk; "Allah'a yemin ederim ki, Ashb-i Kirm'in ileri gelenlerden bir ogu gelir Hz. ise'den Feriz'e ait sorular sorar ve grenirlerdi." demistir.

Hz. ise Peygamberimizden ikibinikiyzon hads rivayet etmistir. Kendisinden de Ashb ve Tabiin'den bir ok kimse hads nakletmislerdir. Sahih hadis kitaplari Hz. ise'nin fetvalari ile doludur. Ahmet b. Hanbel Msned adli eserinde de ise'nin rivayet ettigi hadislerinden uzun uzun bahseder .

Hz. ise'nin naklettigi hadislerden bazilari:

"Ey ise, Allah, kullarina lutf ile muamele edicidir. Her iste yumusak davranilmasini sever."

"Her gn yirmi kere lm dsnen kimse, sehidlerin derecesini bulur"

"Resul-i Ekrem (s.a.s.) 'in en ziyade hoslandigi ibadet, devamli olani idi, az olsa bile."

"Sekir (sarhosluk) veren her iki haramdir. "

Hazret-i Peygamber (s.a.s.) syle buyurmustur: "Cebril hi durmaz komsu hakkina hrmet olunmasini bana tavsiye ederdi. Hatta ben yakinda komsuyu mirasi kilacak sandim. "

Kaynak: Samil Islam ansiklopedisi